پایاب

«پایاب» گالری شیب‌داری است که سطح زمین را به گالری قنات متصل می‌کند.

این گالری دارای پله هایی است که امکان دسترسی مردم به آب جاری در قنات را فراهم می کند. هر چه قنات عمیق تر باشد پایاب طولانی تر است. شیب پایاب به گونه ای محاسبه می شود که انتهای گالری با کف یکی از میله چاه های قنات برخورد می کند. نور توسط میله چاه مذکور تامین می شود. بزرگی پله های پایاب به گونه ای بود که دو نفر می توانستند کنار هم به راحتی بالا و پایین بروند و سرشان به سقف آن برخورد نکند. پایاب عمود بر جهت گالری قنات بود تا از ریزش احتمالی گالری جلوگیری شود.

دمای داخل پایاب به دلیل قرار گرفتن در زیر زمین و مجاورت با آب قنات حدود 20°-25° سانتی‌گراد، خنک تر از دمای بیرون به ویژه در فصل تابستان است.

شکل 1

برخی از پایاب ها برای مصارف عمومی، در مجاورت مساجد، جاده ها و کاروانسراها ساخته شد. اما در برخی از شهرهای خشک در مناطق مرکزی ایران، بسیاری از خانواده ها دارای پایاب خصوصی بودند. طراحان شاخه اصلی قنات را به چند شاخه فرعی در داخل شهر تقسیم کردند. هر شاخه فرعی از قسمتی از شهر عبور می کرد و سپس در سمت دیگر شهر، شاخه های فرعی دوباره به یکدیگر متصل می شدند. خانه‌های مجاور شاخه‌های فرعی دارای پایاب اختصاصی بودند که مالکان در روزهای گرم تابستان در آن استراحت می‌کردند. بنابراین، این خانه ها معمولاً ارزش بیشتری نسبت به سایر خانه های شهر داشتند. همچنین در هر قسمت از شهر یک پایاب عمومی برای کسانی که به پایاب اختصاصی دسترسی نداشتند در نظر گرفته شده بود تا از آب برای موارد بهداشتی استفاده کنند.
بنای پایاب پیچیده نبود و قسمت اصلی آن اتاق مانندی بود که دارای پلان مربع یا هشت ضلعی با قسمت های زیر بود:
- ته پایاب حوضی مدور یا چند وجهی قرار داشت که دارای سوراخ هایی بود که آب قنات از آن ها وارد یا خارج می شد.

- در دیوارها سکوهایی برای نشستن مردم تعبیه شد. در پایاب های عمومی سکو های بیشتری نسبت به پایاب های خصوصی وجود داشت. در پایاب های خصوصی همچنین قفسه هایی برای قرار دادن مواد غذایی داشتند. همچنین از سقف بالای حوض طنابی آویزان بود که در انتهای آن سبدی بسته شده بود تا مقداری غذا از قبیل گوشت و میوه در آن قرار گیرد تا تازه بماند. سقف پایاب قوسی شکل و در برابر ریزش مقاوم بود.

 تاریخ ثبت : 24 اسفند 1400
  آخرین به روزرسانی : 24 اسفند 1400
 مدیر سایت
 478
سایتـــ های مرتبطـ

پیوندها

آمار بازدیدکنندگان

  • کاربران آنلاین : 2
  • بیشترین بازدید همزمان : 103
  • بازدید امروز : 350
  • بازدید دیروز : 486
  • کل بازدید : 624,243
  • آخرین به روزرسانی : 24 مرداد 1401 14:07:16
  • شناسه IP شما : 18.204.56.185

راه‌های تماس با ما

  • آدرس : یزد-بلوار داشنجو-مجتمع ادارات- خیابان استاندارد
  • کدپستی : 8916188117
  • تلفن : 03538258393
  • فاکس : 03538241690
  • پست الکترونیکی : info@icqhs.org